Corporate / M&A

"You Shall Not Pass": Consequences of Serbian F/X Restrictions in Cross-Border Loan Transfers

Serbian F/X legislation places legal and practical restrictions on secondary trading and transfers of cross-border claims by requiring the two-fold cooperation of the Serbian resident-debtor.

This arti­cle focus­es on pit­falls in the Ser­bian For­eign Exchange Act (Zakon o deviznom poslo­van­ju) (F/X Act) relat­ed to cross-bor­der loan trans­fers.

Cross-bor­der loans to a Ser­bian bor­row­er are gen­er­al­ly trans­fer­able among non-res­i­dent lenders. The F/X Act, how­ev­er, pro­vides for bor­row­er-friend­ly trans­fer pro­vi­sions usu­al­ly not seen in com­pa­ra­ble juris­dic­tions: a trans­fer is prac­ti­cal­ly depen­dent on the debtor’s coop­er­a­tion.

The F/X law: Restrictions

Arti­cle 33 of the F/X Act broad­ly allows for a trans­fer of a cross-bor­der loan if all of the fol­low­ing con­di­tions are met:

  • trans­fer trans­ac­tions are per­formed on the basis of:
    1. an agree­ment made by all par­ties (ie, the orig­i­nal lender, the new lender and the bor­row­er) or
    2. a borrower’s state­ment con­firm­ing noti­fi­ca­tion of the trans­fer;
  • the above doc­u­ments con­tain details of the par­ties, the under­ly­ing loan agree­ment, the cur­ren­cy and amount of trans­ferred claims and debts; and
  • the res­i­dent bor­row­er (the only one with author­i­ty to do so) reg­is­ters changes of the lender with the Nation­al Bank of Ser­bia (NBS) as the com­pe­tent F/X reg­u­la­tor (with­out this for­mal change, all Ser­bian com­mer­cial banks would refuse to make out­bound trans­fers to the new lender).

Thus, a coop­er­a­tive bor­row­er is need­ed (i) when mak­ing a three-par­ty agree­ment or issu­ing a required state­ment and (ii) when exe­cut­ing the NBS forms for reg­is­ter­ing a new lender of record.

Practical consequences of the restriction: Case law

In the wave of the finan­cial cri­sis and dis­tress in the Euro­zone, sev­er­al coun­tries have expe­ri­enced a reces­sion that induced aus­ter­i­ty mea­sures and gov­ern­men­tal res­cue plans. In one of them, the res­cue includ­ed restruc­tur­ing the bank­ing sec­tor where cer­tain banks were wound down and new ones stepped into the shoes of the pre­vi­ous lenders of record. In that case, and where a Ser­bian res­i­dent was a bor­row­er, such change of lender of record had to be reg­is­tered with the NBS.

We have wit­nessed cas­es in prac­tice where bor­row­ers eas­i­ly obstruct­ed law­ful changes of cred­i­tors that took place by oper­a­tion of law or gov­ern­men­tal decree. This hid­den trans­fer restric­tion is block­ing the free trade with non-per­form­ing cross-bor­der loans and is a major obsta­cle to the devel­op­ment of a prop­er NPL mar­ket. Where pos­si­ble, lenders often resort to more cum­ber­some syn­thet­ic trans­fer struc­tures in attempts over­come local trans­fer restric­tions.

The NBS has acknowl­edged that the issue exists and has not­ed that it can be solved only once the pri­ma­ry source of leg­is­la­tion – the F/X Act – is amend­ed. This was/is a cum­ber­some process requir­ing the coor­di­na­tion of the Min­istry of Finance. Pos­si­ble solu­tions and options have been con­tem­plat­ed, includ­ing (i) a declara­to­ry rul­ing from the lender’s juris­dic­tion court, which would have to be recog­nised by the Ser­bian Court, as legal basis for repa­tri­at­ing the pro­ceeds from Ser­bia and (ii) the ini­ti­a­tion of mis­de­meanour pro­ceed­ings and putting pres­sure on the res­i­dent debtor.

Both paths are time con­sum­ing and bur­den­some. Ulti­mate­ly, the Ser­bian FX regime could not adapt to the “non-coop­er­a­tive debtor” road­block.

Conclusion

Once the case was boiled down to its main point, the ques­tion that remained is not why this par­tic­u­lar res­i­dent-debtor select­ed to frus­trate reg­is­tra­tion of a trans­fer but why the same behav­iour should be imi­tat­ed by oth­ers and “tol­er­at­ed” just because the law is silent. But until the F/X Act is amend­ed, the NBS will con­tin­ue refus­ing to reg­is­ter the new lender of record with­out the borrower’s assis­tance, mean­ing the bar­gain­ing pow­er remains in the hands of the capri­cious bor­row­er.

In Serbia, the transfer of a cross-border loan is practically conditioned on the debtor's cooperation. So the "cooperative borrower" requirement often leads to complications that may hinder, or even block, the loan transfer.

"Nećeš preći": Posledice ograničenja predviđenih propisima Republike Srbije o deviznom poslovanju u vezi sa prenosom kreditnih poslova sa inostranstvom

Propisi o deviznom poslovanju Republike Srbije (RS) uvode pravna i faktička ograničenja u odnosu na prenos i sekundarno trgovanje tzv. prekograničnim potraživanjima time što zahtevaju dvostepenu saradnju dužnika rezidenta RS.

Tema ovog član­ka odnosi se na prepreke srp­skog Zakona o deviznom poslo­van­ju (ZDP) koje se odnose na prenos kred­it­nih poslo­va sa inos­transtvom.

Načel­no, kred­it­ni poslovi sa inos­transtvom odobreni dužnici­ma iz RS mogu da se prenose sa jednog zaj­mo­davca-nerezi­den­ta na dru­gog. Među­tim, po svom svo­jstvu, odredbe ZDP o preno­su ovih poslo­va pogo­du­ju dužniku-rezi­den­tu, na šta se ne može često naići u drugim srod­nim juris­dik­ci­ja­ma – drugim reči­ma, prenos kred­itnog posla sa inos­transtvom je u celosti uslovl­jen sarad­njom dužni­ka-rezi­den­ta.

Zakon o deviznom poslovanju: ograničenja

Članom 33. Zakona o deviznom poslo­van­ju načel­no je dozvol­jen prenos kred­itnog posla sa inos­transtvom pod sledećim uslovi­ma:

  • poslovi prenosa mogu se vrši­ti na osnovu:
    1. ugov­o­ra zaključenog između svih učes­ni­ka u poslu (tj. prvo­bitnog zaj­mo­davca, novog zaj­mo­davca i dužni­ka) ili
    2. izjave dužni­ka-rezi­den­ta da je obavešten o izvršenom preno­su;
  • ugov­or, odnos­no izja­va dužni­ka, sadrži iden­ti­fika­cione podatke o svim učes­nici­ma u poslu, podatke o ugov­oru po osnovu koga je nasta­lo potraži­van­je i dugo­v­an­je i podatke o valu­ti i izno­su potraži­van­ja i dugo­v­an­ja koji su pred­met prenosa; i
  • rezi­dent je dužan (a ujed­no i jedi­ni koji ima to pra­vo) da evi­den­ti­ra promene pove­ri­o­ca kod Nar­o­dne banke Srbi­je (NBS) po kred­it­nom poslu sa inos­transtvom kao nadležnog reg­u­la­tornog organa za devizne poslove (bez reg­is­tracije ove promene, sva­ka poslov­na ban­ka u Srbi­ji bi odbi­la da izvrši prenos sred­sta­va u inos­transt­vo novom zaj­mo­davcu).

Dak­le, sarad­n­ja dužni­ka je neophod­na i (i) pri izra­di tročlanog ugov­o­ra ili davan­ju potreb­ne izjave samog dužni­ka i (ii) pri­likom pot­pi­si­van­ja obraza­ca NBS za reg­is­traciju novog zaj­mo­davca.

Praktične posledice ograničenja: primer iz prakse

Pred tala­som finan­si­jske krize i kolap­sa u Evro­zoni, određene države su pretr­pele rece­si­ju koja je induko­vala mere šted­nje i različite planove državne pomoći upućene pos­r­nulim banka­ma. U jed­noj od takvih drža­va mere su se sas­to­jale upra­vo u restruk­turi­ran­ju bankarskog sek­to­ra, gde su određene banke zatvorene, a druge stupile na mesto prethod­nih, već reg­istrovanih kao pos­to­jećih zaj­mo­davca. U ovom sluča­ju, i kada je dužnik istovre­meno i rezi­dent RS, tak­va prom­e­na zaj­mo­davca morala je da bude evi­den­ti­rana kod NBS.

Bili smo sve­do­ci sluča­je­va u prak­si gde su dužni­ci-rezi­den­ti bez ikakvih teškoća osu­jetili reg­is­traciju ovakvih prom­e­na zaj­mo­davca do kojih je doš­lo po sili zakona (ex lege) ili u skladu sa odlukom državnog organa. “Nev­idlji­va” prepre­ka za prenos kred­it­nih poslo­va sa inos­transtvom u načelu par­al­iše slo­bod­nu trgov­inu kred­iti­ma (NPL) i pred­stavl­ja branu za funkcional­nost tržiš­ta NPL. Zato, kada je to moguće, zaj­mo­davci rado pribegava­ju kom­p­liko­vani­jim sin­tetičkim struk­tu­ra­ma prenosa u pokuša­ju da pre­vaz­iđu ograničen­ja koja nameću domaći propisi.

NBS je pre­poz­nala prob­lem i zaključi­la da se isti može reši­ti samo izme­na­ma pri­marnog izvo­ra pra­va – Zakona o deviznom poslo­van­ju. Taj put je složen i zahte­va koor­di­naci­ju i sarad­nju srp­skog Min­istarst­va finan­si­ja. U vezi sa gore nave­den­im prob­le­mom raz­ma­trana su i dru­ga even­tu­al­na rešen­ja, među koji­ma su (i) prib­avl­jan­je deklara­torne pre­sude suda zaj­mo­davca o izvršenom preno­su potraži­van­ja koju bi morao da priz­na i sud u Repub­li­ci Srbi­ji, a koja bi posluži­la kao pravni osnov za prenos sred­sta­va novom kred­i­toru i (ii) pokre­tan­je prekrša­jnog pos­tup­ka pro­tiv nesaradljivog rezi­den­ta radi vršen­ja pri­tiska, a sve kako bi podržao reg­is­traciju promene kred­i­to­ra.

Oba nači­na su dugo­tra­j­na i kom­p­liko­vana. Na kra­ju dana, režim deviznog poslo­van­ja Srbi­je nije mogao da doskoči pre­pre­ci zvanoj “neko­op­er­a­tivni dužnik”.

Zaključak

U srži, osnovno pitan­je koje se namet­nu­lo nije – zbog čega je konkret­ni dužnik-rezi­dent u konkret­nom sluča­ju izabrao da spreči evi­den­ti­ran­je prenosa potraži­van­ja na novog kred­i­to­ra, već – zaš­to bi to bilo dozvol­jeno i nekim budućim dužnici­ma, i zaš­to bi se tak­vo (ne)postupanje “tolerisa­lo” samo zato što to zakon ne reg­uliše. Ipak, do usva­jan­ja izme­na ZDP, NBS će nas­tavi­ti da odbi­ja evi­den­ti­ran­je novog zaj­mo­davca bez sarad­nje dužni­ka, što znači da pre­go­varač­ka moć, u svakom sluča­ju, osta­je na strani kapri­cioznog dužni­ka.

Prenos kreditnog posla sa inostranstvom u Srbiji je u celosti uslovljen saradnjom dužnika. Zahtev za "kooperativnim dužnikom" često izaziva komplikacije koje mogu ometati, pa čak i potpuno blokirati, registraciju prenosa kreditnog posla.