Corporate / M&A

“You Shall Not Pass”: Consequences of Serbian F/X Restrictions in Cross-Border Loan Transfers

Serbian F/X legislation places legal and practical restrictions on secondary trading and transfers of cross-border claims by requiring the two-fold cooperation of the Serbian resident-debtor.

This article focuses on pitfalls in the Serbian Foreign Exchange Act (Zakon o deviznom poslovanju) (F/X Act) related to cross-border loan transfers.

Cross-border loans to a Serbian borrower are generally transferable among non-resident lenders. The F/X Act, however, provides for borrower-friendly transfer provisions usually not seen in comparable jurisdictions: a transfer is practically dependent on the debtor’s cooperation.

The F/X law: Restrictions

Article 33 of the F/X Act broadly allows for a transfer of a cross-border loan if all of the following conditions are met:

  • transfer transactions are performed on the basis of:
    1. an agreement made by all parties (ie, the original lender, the new lender and the borrower) or
    2. a borrower’s statement confirming notification of the transfer;
  • the above documents contain details of the parties, the underlying loan agreement, the currency and amount of transferred claims and debts; and
  • the resident borrower (the only one with authority to do so) registers changes of the lender with the National Bank of Serbia (NBS) as the competent F/X regulator (without this formal change, all Serbian commercial banks would refuse to make outbound transfers to the new lender).

Thus, a cooperative borrower is needed (i) when making a three-party agreement or issuing a required statement and (ii) when executing the NBS forms for registering a new lender of record.

Practical consequences of the restriction: Case law

In the wave of the financial crisis and distress in the Eurozone, several countries have experienced a recession that induced austerity measures and governmental rescue plans. In one of them, the rescue included restructuring the banking sector where certain banks were wound down and new ones stepped into the shoes of the previous lenders of record. In that case, and where a Serbian resident was a borrower, such change of lender of record had to be registered with the NBS.

We have witnessed cases in practice where borrowers easily obstructed lawful changes of creditors that took place by operation of law or governmental decree. This hidden transfer restriction is blocking the free trade with non-performing cross-border loans and is a major obstacle to the development of a proper NPL market. Where possible, lenders often resort to more cumbersome synthetic transfer structures in attempts overcome local transfer restrictions.

The NBS has acknowledged that the issue exists and has noted that it can be solved only once the primary source of legislation – the F/X Act – is amended. This was/is a cumbersome process requiring the coordination of the Ministry of Finance. Possible solutions and options have been contemplated, including (i) a declaratory ruling from the lender’s jurisdiction court, which would have to be recognised by the Serbian Court, as legal basis for repatriating the proceeds from Serbia and (ii) the initiation of misdemeanour proceedings and putting pressure on the resident debtor.

Both paths are time consuming and burdensome. Ultimately, the Serbian FX regime could not adapt to the “non-cooperative debtor” roadblock.

Conclusion

Once the case was boiled down to its main point, the question that remained is not why this particular resident-debtor selected to frustrate registration of a transfer but why the same behaviour should be imitated by others and “tolerated” just because the law is silent. But until the F/X Act is amended, the NBS will continue refusing to register the new lender of record without the borrower’s assistance, meaning the bargaining power remains in the hands of the capricious borrower.

In Serbia, the transfer of a cross-border loan is practically conditioned on the debtor’s cooperation. So the “cooperative borrower” requirement often leads to complications that may hinder, or even block, the loan transfer.

“Nećeš preći”: Posledice ograničenja predviđenih propisima Republike Srbije o deviznom poslovanju u vezi sa prenosom kreditnih poslova sa inostranstvom

Propisi o deviznom poslovanju Republike Srbije (RS) uvode pravna i faktička ograničenja u odnosu na prenos i sekundarno trgovanje tzv. prekograničnim potraživanjima time što zahtevaju dvostepenu saradnju dužnika rezidenta RS.

Tema ovog članka odnosi se na prepreke srpskog Zakona o deviznom poslovanju (ZDP) koje se odnose na prenos kreditnih poslova sa inostranstvom.

Načelno, kreditni poslovi sa inostranstvom odobreni dužnicima iz RS mogu da se prenose sa jednog zajmodavca-nerezidenta na drugog. Međutim, po svom svojstvu, odredbe ZDP o prenosu ovih poslova pogoduju dužniku-rezidentu, na šta se ne može često naići u drugim srodnim jurisdikcijama – drugim rečima, prenos kreditnog posla sa inostranstvom je u celosti uslovljen saradnjom dužnika-rezidenta.

Zakon o deviznom poslovanju: ograničenja

Članom 33. Zakona o deviznom poslovanju načelno je dozvoljen prenos kreditnog posla sa inostranstvom pod sledećim uslovima:

  • poslovi prenosa mogu se vršiti na osnovu:
    1. ugovora zaključenog između svih učesnika u poslu (tj. prvobitnog zajmodavca, novog zajmodavca i dužnika) ili
    2. izjave dužnika-rezidenta da je obavešten o izvršenom prenosu;
  • ugovor, odnosno izjava dužnika, sadrži identifikacione podatke o svim učesnicima u poslu, podatke o ugovoru po osnovu koga je nastalo potraživanje i dugovanje i podatke o valuti i iznosu potraživanja i dugovanja koji su predmet prenosa; i
  • rezident je dužan (a ujedno i jedini koji ima to pravo) da evidentira promene poverioca kod Narodne banke Srbije (NBS) po kreditnom poslu sa inostranstvom kao nadležnog regulatornog organa za devizne poslove (bez registracije ove promene, svaka poslovna banka u Srbiji bi odbila da izvrši prenos sredstava u inostranstvo novom zajmodavcu).

Dakle, saradnja dužnika je neophodna i (i) pri izradi tročlanog ugovora ili davanju potrebne izjave samog dužnika i (ii) prilikom potpisivanja obrazaca NBS za registraciju novog zajmodavca.

Praktične posledice ograničenja: primer iz prakse

Pred talasom finansijske krize i kolapsa u Evrozoni, određene države su pretrpele recesiju koja je indukovala mere štednje i različite planove državne pomoći upućene posrnulim bankama. U jednoj od takvih država mere su se sastojale upravo u restrukturiranju bankarskog sektora, gde su određene banke zatvorene, a druge stupile na mesto prethodnih, već registrovanih kao postojećih zajmodavca. U ovom slučaju, i kada je dužnik istovremeno i rezident RS, takva promena zajmodavca morala je da bude evidentirana kod NBS.

Bili smo svedoci slučajeva u praksi gde su dužnici-rezidenti bez ikakvih teškoća osujetili registraciju ovakvih promena zajmodavca do kojih je došlo po sili zakona (ex lege) ili u skladu sa odlukom državnog organa. “Nevidljiva” prepreka za prenos kreditnih poslova sa inostranstvom u načelu parališe slobodnu trgovinu kreditima (NPL) i predstavlja branu za funkcionalnost tržišta NPL. Zato, kada je to moguće, zajmodavci rado pribegavaju komplikovanijim sintetičkim strukturama prenosa u pokušaju da prevaziđu ograničenja koja nameću domaći propisi.

NBS je prepoznala problem i zaključila da se isti može rešiti samo izmenama primarnog izvora prava – Zakona o deviznom poslovanju. Taj put je složen i zahteva koordinaciju i saradnju srpskog Ministarstva finansija. U vezi sa gore navedenim problemom razmatrana su i druga eventualna rešenja, među kojima su (i) pribavljanje deklaratorne presude suda zajmodavca o izvršenom prenosu potraživanja koju bi morao da prizna i sud u Republici Srbiji, a koja bi poslužila kao pravni osnov za prenos sredstava novom kreditoru i (ii) pokretanje prekršajnog postupka protiv nesaradljivog rezidenta radi vršenja pritiska, a sve kako bi podržao registraciju promene kreditora.

Oba načina su dugotrajna i komplikovana. Na kraju dana, režim deviznog poslovanja Srbije nije mogao da doskoči prepreci zvanoj “nekooperativni dužnik”.

Zaključak

U srži, osnovno pitanje koje se nametnulo nije – zbog čega je konkretni dužnik-rezident u konkretnom slučaju izabrao da spreči evidentiranje prenosa potraživanja na novog kreditora, već – zašto bi to bilo dozvoljeno i nekim budućim dužnicima, i zašto bi se takvo (ne)postupanje “tolerisalo” samo zato što to zakon ne reguliše. Ipak, do usvajanja izmena ZDP, NBS će nastaviti da odbija evidentiranje novog zajmodavca bez saradnje dužnika, što znači da pregovaračka moć, u svakom slučaju, ostaje na strani kapricioznog dužnika.

Prenos kreditnog posla sa inostranstvom u Srbiji je u celosti uslovljen saradnjom dužnika. Zahtev za “kooperativnim dužnikom” često izaziva komplikacije koje mogu ometati, pa čak i potpuno blokirati, registraciju prenosa kreditnog posla.