Banking, Finance & CM

Secured Transactions in Bosnia and Herzegovina: Challenges in Practice

A new secured transactions platform in Bosnia and Herzegovina has created a number of issues over the years, culminating with problems concerning the pledges made by foreigners.
Intro­duc­ing the changes

In 2004, a rad­i­cal new secured trans­ac­tion sys­tem on the pledg­ing of mov­able assets was intro­duced into Bosnia and Herze­gov­ina leg­is­la­tion. In the tra­di­tion­al­ly civ­il law coun­try, an inter­est­ing legal exper­i­ment has been unfold­ing ever since: the 2004 Frame­work Law on Pledge (Pledge Act) is heav­i­ly based on and mod­elled after the US UCC Arti­cle 9 noti­fi­ca­tion sys­tem for per­fect­ing secu­ri­ty inter­ests.

Since its intro­duc­tion, the new pledge reg­is­tra­tion plat­form and its legal back­ground have been met with a lack of under­stand­ing by local legal pro­fes­sion­als and their clients. Lawyers with a civ­il law back­ground have often shown lit­tle con­fi­dence in the pledge per­fec­tion sys­tem, which does not fea­ture state author­i­ty review­ing all under­ly­ing doc­u­ments and approv­ing the reg­is­tra­tions. Cou­pled with cer­tain soft­ware plat­form and leg­is­la­tion defi­cien­cies, this has led to many issues in the prac­ti­cal appli­ca­tion of the new plat­form, dis­cussed below.

Main characteristics

For a pledge to be enforce­able, the Pledge Act requires sim­i­lar thresh­olds required for attach­ment and per­fec­tion under UCC Arti­cle 9: (i) the val­ue must be giv­en for secu­ri­ty inter­est (ie, there must be a valid loan agree­ment), (ii) the debtor must have prop­er rights over a col­lat­er­al, (iii) the valid pledge agree­ment must be exe­cut­ed and (iv) the pledge must be reg­is­tered with the Bosn­ian Pledge Reg­istry. The pledge reg­is­tra­tion is per­formed by noti­fy­ing the Pledge Reg­istry of the basic infor­ma­tion on the pled­gor, pledgee and the col­lat­er­al, via an eas­i­ly acces­si­ble web-based plat­form.

The pledge is per­fect­ed and exists in Bosnia and Herze­gov­ina only if all four of the above con­di­tions are met and con­tin­ue to be met. It depends on the secured debt (akce­sornost) in the sense that such pledge will be valid only if and as long as the secured claims are valid claims of the secured par­ty. Only mon­e­tary claims (novčana potraži­van­ja) spec­i­fied (određeni) or speci­fi­able (odredi­vi) may be secured by a pledge.

Software platform deficiencies

One of the main prac­ti­cal issues poten­tial cred­i­tors face in Bosnia and Herze­gov­ina is the very lim­it­ed options for search­ing the Pledge Reg­is­ter data­base. Exist­ing pledges can be iden­ti­fied based on only three cri­te­ria: (i) the pledge reg­is­tra­tion num­ber, (ii) the machin­ery ser­i­al num­ber, if the col­lat­er­al has one and (iii) the tax iden­ti­fi­ca­tion num­ber of the debtor. The lack of a search option by key­words is often felt, espe­cial­ly in case of share pledges and oth­er com­mer­cial trans­ac­tions.

Fur­ther, although for­eign pled­gors have been reg­u­lar­ly reg­is­tered with the Pledge Reg­istry since 2004, this option was elim­i­nat­ed in 2013 when Pledge Reg­istry soft­ware was over­hauled. At the moment, it does not tech­ni­cal­ly allow pledge reg­is­tra­tion where the pled­gor is a for­eign enti­ty – it is impos­si­ble to enter any coun­try of the pledgor’s ori­gin oth­er than Bosnia and Herze­gov­ina. For­eign nat­ur­al or legal per­sons may own and freely dis­pose of their assets in Bosnia and Herze­gov­ina, and thus may pledge them in the same man­ner as Bosn­ian per­sons. But due to the tech­ni­cal fea­tures of the Pledge Reg­istry soft­ware, and pos­si­bly a wrong inter­pre­ta­tion of the rel­e­vant legal frame­work by the Pledge Reg­istry, pledge reg­is­tra­tions where the pled­gor is a for­eign enti­ty are not fea­si­ble in Bosnia and Herze­gov­ina.

Floating lien type of collateral

The reg­u­la­tions allow gen­er­al assets (opća imov­ina) to be pledged. Gen­er­al assets are defined as all mov­able assets owned by the pled­gor at the time of sign­ing the pledge agree­ment and all after-acquired mov­able assets dur­ing the pledge dura­tion. Besides the com­mer­cial risk that the pledged gen­er­al assets may deplete over time (which may be mit­i­gat­ed via col­lat­er­al man­age­ment arrange­ments), there is also a legal risk that the enforce­ment on the gen­er­al assets may be pro­tract­ed or even impos­si­ble due to a lack of suf­fi­cient prac­tice with this type of “float­ing” col­lat­er­al.

Joint creditor as security agent

Bosnia and Herze­gov­ina law does not explic­it­ly recog­nise the con­cept of a secu­ri­ty agent. As an alter­na­tive, joint cred­i­tor­ship (sol­i­darno pov­jer­i­lašt­vo) can be devised under the gen­er­al civ­il law frame­work (the Oblig­a­tions Act) so that the debtor may dis­charge its oblig­a­tions by pay­ing to one select­ed joint cred­i­tor. This joint cred­i­tor will be reg­is­tered in the Pledge Reg­istry as the hold­er of the secu­ri­ty inter­est. Hence, the joint cred­i­tor as secu­ri­ty agent would need to own claim against the debtor (eg, a fee claim). Also, set­ting up a struc­ture where­by the secu­ri­ty agent has a claim against the debtor by resort­ing to for­eign (usu­al­ly Eng­lish) law gov­ern­ing par­al­lel debt pro­vi­sions is pos­si­ble, although not suf­fi­cient­ly test­ed in prac­tice.

Due to the technical features of the Pledge Registry software and a possibly wrong interpretation of the relevant legal framework by the Pledge Registry, pledge registrations where the pledgor is a foreign entity are not feasible in Bosnia and Herzegovina.

Obezbeđivanje potraživanja u Bosni i Hercegovini: Teškoće u praksi

Novi zakonski okvir kojim se reguliše davanje obezbeđenje u Bosni i Hercegovini doveo je poslednjih godina do niza problema, od kojih je najveći nemogućnost uspostavljanja zaloge od strane zalogodavca stranog lica.
Usvo­jene izmene

2004. godine u zakon­o­davst­vo Bosne i Herce­govine uve­den je radikalno novi sis­tem uspostavl­jan­ja zaloge na pokret­nim stvari­ma. U Bosni i Herce­govi­ni, tradi­cional­no oslon­jenoj na kon­ti­nen­tal­no građan­sko pra­vo, odvi­ja se intere­san­tan pravni eksper­i­ment: Okvirni zakon o zaloz­i­ma iz 2004. godine (Zakon o zaloz­i­ma) u velikoj meri se zas­ni­va i ugle­da na sis­tem pub­licite­ta uspostavl­jan­ja založnog pra­va pred­viđen članom 9. Jed­noo­braznog trgo­v­ačkog zakoni­ka Sjed­in­jenih Amer­ičk­ih Drža­va (UCC).

Od nje­gov­og usva­jan­ja, nova prav­i­la o reg­is­traciji zaloge i nji­hov pravni okvir nailaze na ner­azumevan­je domaćih pravni­ka i nji­hovih kli­je­na­ta. Pravni­ci sa for­mal­nim obra­zo­van­jem iz oblasti kon­ti­nen­talnog građan­skog pra­va često nema­ju pov­eren­ja u sis­tem uspostavl­jan­ja zaloge u kojem se kao deo proce­sa ne pojavlju­je državni organ koji bi pre­gledao svu dostavl­jenu doku­mentaci­ju i odobrio reg­is­traciju. Kada se tome doda­ju određeni nedostaci soft­verske plat­forme i pravni nedostaci, dolazi do prob­le­ma u prak­tičnoj pri­meni novih propisa, čiji je pre­gled dat u dal­jem tek­stu.

Osnovne karakteristike

Zakonom o zaloz­i­ma pred­viđeni su slični uslovi za uspostavl­jan­je i reg­is­traciju izvršive zaloge kao i članom 9. UCC: (i) da je lice označeno kao založni pover­i­lac u reg­is­traciji dalo ili je u obavezi da da kred­it licu označenom kao založni dužnik, (ii) da je lice označeno kao založni dužnik vlas­nik imovine koja se zalaže, (iii) da je zaključen ugov­or o zalozi i (iv) da je zalo­ga reg­istrovana u Reg­istru zalo­ga BiH. Reg­is­traci­ja zaloge vrši se obavešten­jem Reg­is­tra zalo­ga o osnovn­im podaci­ma o zal­o­go­davcu, zal­o­go­prim­cu i založenoj imovi­ni, putem lako dos­tup­ne Inter­net plat­forme.

Sma­tra se da je založno pra­vo u Bosni i Herce­govi­ni reg­istrovano i da pos­to­ji isključi­vo ako su tra­jno ispun­je­na sva četiri nave­de­na uslo­va. Pos­to­jan­je zaloge zav­isi i od obezbeđenog duga (akce­sornost) u smis­lu da je zalo­ga puno­važ­na jedi­no ako i dok god su obezbeđe­na potraži­van­ja puno­važ­na potraži­van­ja obezbeđene strane. Samo novčana potraži­van­ja koja su određe­na ili odredi­va mogu biti obezbeđe­na zal­o­gom.

Nedostaci softverske platforme

Jedan od najvećih prak­tičnih prob­le­ma sa kojim se suočava­ju poten­ci­jal­ni pove­ri­o­ci u Bosni i Herce­govi­ni su vrlo ograničene mogućnos­ti za pre­tragu baze podata­ka Reg­is­tra zalo­ga. Pre­tra­ga pos­to­jećih zalo­ga može se vrši­ti na osnovu samo tri kri­ter­i­ju­ma: (i) reg­is­tra­cionog bro­ja dodel­jenog od strane Reg­is­tra zalo­ga, (ii) ser­i­jskog bro­ja, uko­liko je pred­met obezbeđen­ja opisan ser­i­jskim bro­jem i (iii) poreskog bro­ja pravnog lica založnog dužni­ka. Ose­tan je nedostatak opci­ja za pre­tragu po ključn­im reči­ma, naroči­to u sluča­ju zaloge udela i drugih poslovnih transak­ci­ja.

Nadal­je, dok su zal­o­go­davci strana lica bili redovno reg­istrovani u Reg­istru zalo­ga od 2004., ta opci­ja je 2013. godine ukin­u­ta tokom ažuri­ran­ja soft­vera Reg­is­tra zalo­ga. Reg­is­tar sada ne omoguća­va reg­is­traciju zaloge od strane zal­o­go­davca stra­nog lica, poš­to je kao zemlju porekla zal­o­go­davca nemoguće uneti bilo koju državu osim Bosne i Herce­govine. Strana fiz­ič­ka i prav­na lica mogu da ima­ju u svo­ji­ni i slo­bod­no raspo­lažu imovi­nom u Bosni i Herce­govi­ni, pa time ima­ju pra­vo i da je zalažu na isti način kao i državl­jani Bosne i Herce­govine. Ali zbog tehničk­ih svo­js­ta­va soft­vera Reg­is­tra zalo­ga, a verovat­no i pogrešnog tumačen­ja važećeg pravnog okvi­ra od strane Reg­is­tra zalo­ga, trenut­no je nemoguća reg­is­traci­ja zaloge u Bosni i Herce­govi­ni u sluča­ju kada je zal­o­go­davac stra­no lice.

Sredstvo obezbeđenja u vidu lebdeće zaloge

Propisi dozvol­java­ju uspostavl­jan­je založnog pra­va na opš­toj imovi­ni. Opš­ta imov­ina se definiše kao sva pokret­na imov­ina koja je u vlas­ništvu zal­o­go­davca u vreme pot­pi­si­van­ja ugov­o­ra o zalozi i sva pokret­na imov­ina steče­na nakon pot­pi­si­van­ja ugov­o­ra o zalozi, za vreme nje­gov­og tra­jan­ja. Osim poslovnog rizika da se založe­na opš­ta imov­ina tokom vre­me­na istroši (koji se ublaža­va aranž­man­i­ma za upravl­jan­je i praćen­je založene imovine), pos­to­ji i pravni rizik da se izvršen­je na opš­toj imovi­ni oduži ili čak onemogući usled nedostat­ka prakse sa tom vrstom “leb­deće” zaloge.

Solidarni poverilac kao agent obezbeđenja

Pra­vo Bosne i Herce­govine ne poz­na­je insti­tut agen­ta obezbeđen­ja. Umesto toga, u okviru gen­er­alnog građan­skog pra­va (Zakona o obliga­cionim odnosi­ma) pos­to­ji kon­cept “sol­i­darnog pover­i­lašt­va”, na osnovu kojeg založni dužnik može da izmiri svo­je obaveze vršen­jem uplate jed­nom od sol­i­darnih pover­i­la­ca. Taj sol­i­darni pover­i­lac reg­istru­je se u Reg­istru zalo­ga kao vlas­nik založnog pra­va. Sto­ga bi sol­i­darni pover­i­lac kao agent obezbeđen­ja tre­ba­lo da ima potraži­van­je pre­ma založnom dužniku (npr. potraži­van­je po osnovu naknade). Isto tako je moguće da agent obezbeđen­ja ima para­lel­na potraži­van­ja pre­ma založnom dužniku pre­ma ugov­oru o para­lel­nom dugu na koji se pri­men­ju­je stra­no pra­vo (najčešće pra­vo Engleske), iako je ta struk­tu­ra još uvek nedo­voljno isprobana u prak­si.

Zbog tehničkih svojstava softvera Registra zaloga, i verovatno pogrešnog tumačenja važećeg pravnog okvira od strane Registra zaloga, trenutno je nemoguća registracija zaloge u Bosni i Hercegovini u slučaju kada je zalogodavac strano lice.